Ο ιστορικός, ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Σβολόπουλος:
Τι θεωρείτε σημαντικότερο στην πορεία προς το '21: τη δράση της Φιλικής; Το Διαφωτισμό; Την εμπορική άνθηση; Το ρομαντικό φιλελληνισμό; Ή τη σταθερή επαναστατική ροπή των Ελλήνων, από τις απαρχές της Τουρκοκρατίας ακόμα;
«Ολοι οι παράγοντες που αναφέρετε συνέβαλαν στην έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης. Η δράση της Φιλικής Εταιρείας υπήρξε το βάθρο -ιδεολογικό αλλά και πολιτικό- στο οποίο οφείλεται η προετοιμασία της. Ο Διαφωτισμός -ιδεολογικός αυτός παράγοντας- προετοίμασε τα πνεύματα για την εκδήλωση της Γαλλικής και, στη συνέχεια, της Ελληνικής Επανάστασης. Θα μου επιτρέψετε όμως να κάνω στο σημείο αυτό μία παρατήρηση: ο Διαφωτισμός δεν θα αρκούσε πιθανώς για να παράσχει αυτό το αποτέλεσμα, αν δεν είχε υπάρξει η αδιάπτωτη συμπαγής πνευματική παράδοση που συνείχε τους Ελληνες.
Το εμπόριο
»Η εμπορική άνθηση, επίσης, προσφερόταν για να αναδείξει ένα μέρος του στελεχικού δυναμικού της Επανάστασης, να συμβάλει στα κυοφορούμενα σε ευρύτερο γεωγραφικό χώρο, αυτόν της προοδευτικής Ευρώπης, και, ακόμη, να καταδείξει ότι δεν αρκεί η οικονομική αν δεν συνοδεύεται από την πολιτική ελευθερία. Ο ρομαντικός φιλελληνισμός συνέβαλε καθοριστικά στην πορεία των Ελλήνων προς την εθνική αποκατάσταση. Εκφράζοντας τάσεις επαναστατικές για την εποχή, ο φιλελληνισμός είχε ασπαστεί τόσο την αναφορά στο παρελθόν που προσφερόταν για να εισκομίσει στοιχεία ιστορικά υπέρ των Ελλήνων, όσο και, κυρίως, την αρχή της ελευθερίας.
Στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, ο φιλελληνισμός θα ανδρωθεί, πράγματι, ως μείζον πνευματικό και πολιτικό κίνημα που θα καταυγάσει όλον τον πολιτισμένο κόσμο της εποχής. Η σταθερή, τέλος, επαναστατική ροπή των Ελλήνων, προϊόν ακριβώς της σύμπτωσης παραδοσιακών αρχών και εξωτερικών επιδράσεων, στη βάση της ελευθερίας των λαών να επιλέγουν τη μορφή της διακυβέρνησής τους, εξηγεί επίσης την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης».
- Μπορούμε ωστόσο να ιεραρχήσουμε αυτές τις παραμέτρους;
«Θα έλεγα, σε συνάρτηση με τη σταθερή έκτοτε υιοθέτηση της δημοκρατικής αρχής στη διακυβέρνηση της ελεύθερης πλέον εθνικής επικράτειας, ότι ισχυρότερη και διαρκέστερη είναι η τελευταία παράμετρος».
- Ποια είναι η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων απέναντι στην Επανάσταση και γιατί ο πρώτος που αναγνωρίζει το νέο κράτος είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ;
«Η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων καθορίστηκε από την εμμονή ή, αντίθετα, από την αντίδραση στο σύστημα της Ιεράς και, κυρίως, της Πενταπλής Συμμαχίας, που βασιζόταν στη διατήρηση του απολυταρχισμού στο εσωτερικό και τη συντήρηση του υφισταμένου status quo στο διεθνές πεδίο. Η θέση που υιοθέτησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ εντάσσεται, υπό τις τότε συνθήκες, σε αυτό το σχήμα».
- Τα πρώτα δάνεια του Αγώνα διασπαθίστηκαν εν μέρει. Τελικά, ρέπουμε προς την κατάχρηση;
«Ισχυρότερη είναι η διχαστική στάση μεταξύ των Ελλήνων, χάριν της οποίας διασπαθίστηκαν τα ευρωπαϊκά δάνεια».
- Ο Μπάιρον είπε τότε πως η Ελλάδα δεν πρέπει να δεχθεί σχετική, αλλά να επιμείνει σε πλήρη ανεξαρτησία. Νομίζετε ότι σήμερα ζούμε σε καθεστώς πλήρους εθνικής ανεξαρτησίας;
«Η ερώτηση υπόκειται στη διάκριση μεταξύ κρατών μεγάλων και μικρών και υπερβαίνει έκτοτε τις συμβατικές διατάξεις για την εξασφάλιση πλήρους ανεξαρτησίας. Η πλήρης εθνική ανεξαρτησία των μεγάλων και μεσαίων κρατών έχει εν μέρει σήμερα υπονομευτεί από την αδυναμία των κορυφαίων παγκόσμιων οργανισμών -ΚτΕ και ΟΗΕ- να τη διασφαλίσουν».
- Θα ήθελα, τέλος, δυο λόγια για το ρόλο της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας αλλά και κατά την Επανάσταση.
«Δεν πρέπει να συγχέουμε την Εκκλησία η οποία, υφισταμένη ανυπέρβλητες πιέσεις, χρειάστηκε να ικανοποιεί εν μέρει κάποτε αιτήματα του κατακτητή, με τη μεγάλη πλειονότητα των εκκλησιαστικών, οι οποίοι στάθηκαν στο πλευρό των επαναστατών. Η Εκκλησία, στο σύνολό της, συνέβαλε καθοριστικά στη διατήρηση της φυσιογνωμίας του γένους, διαφυλάττοντας την πνευματική του υπόσταση, διατηρώντας μέσω της αντιγραφής τα κλασικά έργα, διαφοροποιώντας, θρησκευτικά και εθνικά, τον υπόδουλο από τον κατακτητή».
«Ολοι οι παράγοντες που αναφέρετε συνέβαλαν στην έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης. Η δράση της Φιλικής Εταιρείας υπήρξε το βάθρο -ιδεολογικό αλλά και πολιτικό- στο οποίο οφείλεται η προετοιμασία της. Ο Διαφωτισμός -ιδεολογικός αυτός παράγοντας- προετοίμασε τα πνεύματα για την εκδήλωση της Γαλλικής και, στη συνέχεια, της Ελληνικής Επανάστασης. Θα μου επιτρέψετε όμως να κάνω στο σημείο αυτό μία παρατήρηση: ο Διαφωτισμός δεν θα αρκούσε πιθανώς για να παράσχει αυτό το αποτέλεσμα, αν δεν είχε υπάρξει η αδιάπτωτη συμπαγής πνευματική παράδοση που συνείχε τους Ελληνες.
Το εμπόριο
»Η εμπορική άνθηση, επίσης, προσφερόταν για να αναδείξει ένα μέρος του στελεχικού δυναμικού της Επανάστασης, να συμβάλει στα κυοφορούμενα σε ευρύτερο γεωγραφικό χώρο, αυτόν της προοδευτικής Ευρώπης, και, ακόμη, να καταδείξει ότι δεν αρκεί η οικονομική αν δεν συνοδεύεται από την πολιτική ελευθερία. Ο ρομαντικός φιλελληνισμός συνέβαλε καθοριστικά στην πορεία των Ελλήνων προς την εθνική αποκατάσταση. Εκφράζοντας τάσεις επαναστατικές για την εποχή, ο φιλελληνισμός είχε ασπαστεί τόσο την αναφορά στο παρελθόν που προσφερόταν για να εισκομίσει στοιχεία ιστορικά υπέρ των Ελλήνων, όσο και, κυρίως, την αρχή της ελευθερίας.
Στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, ο φιλελληνισμός θα ανδρωθεί, πράγματι, ως μείζον πνευματικό και πολιτικό κίνημα που θα καταυγάσει όλον τον πολιτισμένο κόσμο της εποχής. Η σταθερή, τέλος, επαναστατική ροπή των Ελλήνων, προϊόν ακριβώς της σύμπτωσης παραδοσιακών αρχών και εξωτερικών επιδράσεων, στη βάση της ελευθερίας των λαών να επιλέγουν τη μορφή της διακυβέρνησής τους, εξηγεί επίσης την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης».
- Μπορούμε ωστόσο να ιεραρχήσουμε αυτές τις παραμέτρους;
«Θα έλεγα, σε συνάρτηση με τη σταθερή έκτοτε υιοθέτηση της δημοκρατικής αρχής στη διακυβέρνηση της ελεύθερης πλέον εθνικής επικράτειας, ότι ισχυρότερη και διαρκέστερη είναι η τελευταία παράμετρος».
- Ποια είναι η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων απέναντι στην Επανάσταση και γιατί ο πρώτος που αναγνωρίζει το νέο κράτος είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ;
«Η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων καθορίστηκε από την εμμονή ή, αντίθετα, από την αντίδραση στο σύστημα της Ιεράς και, κυρίως, της Πενταπλής Συμμαχίας, που βασιζόταν στη διατήρηση του απολυταρχισμού στο εσωτερικό και τη συντήρηση του υφισταμένου status quo στο διεθνές πεδίο. Η θέση που υιοθέτησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ εντάσσεται, υπό τις τότε συνθήκες, σε αυτό το σχήμα».
- Τα πρώτα δάνεια του Αγώνα διασπαθίστηκαν εν μέρει. Τελικά, ρέπουμε προς την κατάχρηση;
«Ισχυρότερη είναι η διχαστική στάση μεταξύ των Ελλήνων, χάριν της οποίας διασπαθίστηκαν τα ευρωπαϊκά δάνεια».
- Ο Μπάιρον είπε τότε πως η Ελλάδα δεν πρέπει να δεχθεί σχετική, αλλά να επιμείνει σε πλήρη ανεξαρτησία. Νομίζετε ότι σήμερα ζούμε σε καθεστώς πλήρους εθνικής ανεξαρτησίας;
«Η ερώτηση υπόκειται στη διάκριση μεταξύ κρατών μεγάλων και μικρών και υπερβαίνει έκτοτε τις συμβατικές διατάξεις για την εξασφάλιση πλήρους ανεξαρτησίας. Η πλήρης εθνική ανεξαρτησία των μεγάλων και μεσαίων κρατών έχει εν μέρει σήμερα υπονομευτεί από την αδυναμία των κορυφαίων παγκόσμιων οργανισμών -ΚτΕ και ΟΗΕ- να τη διασφαλίσουν».
- Θα ήθελα, τέλος, δυο λόγια για το ρόλο της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας αλλά και κατά την Επανάσταση.
«Δεν πρέπει να συγχέουμε την Εκκλησία η οποία, υφισταμένη ανυπέρβλητες πιέσεις, χρειάστηκε να ικανοποιεί εν μέρει κάποτε αιτήματα του κατακτητή, με τη μεγάλη πλειονότητα των εκκλησιαστικών, οι οποίοι στάθηκαν στο πλευρό των επαναστατών. Η Εκκλησία, στο σύνολό της, συνέβαλε καθοριστικά στη διατήρηση της φυσιογνωμίας του γένους, διαφυλάττοντας την πνευματική του υπόσταση, διατηρώντας μέσω της αντιγραφής τα κλασικά έργα, διαφοροποιώντας, θρησκευτικά και εθνικά, τον υπόδουλο από τον κατακτητή».
Πηγή εδώ
