Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Στέγης στην Κύπρο

Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Στέγης ανήκε σε μοναστήρι το οποίο εξαφανίστηκε πριν από έναν αιώνα, αλλά η ιστορία της, όπως και για τις περισσότερες από τις ορεινές βασιλικές, έχει κάθε άλλο παρά χαθεί. Ενώ οι καθεδρικοί ναοί στις πεδινές περιοχές χτίστηκαν ή καταστράφηκαν μέσα σε πολύβουο σάλο, αυτά τα ποιμενικά παρεκκλήσια έμειναν απαρατήρητα στις κοιλάδες τους. Μέσα
στο διάστημα ενός αιώνα ή δύο, ένας νάρθηκας ή ίσως ένας φρέσκο- αγιογραφιμένος τοίχος να προστέθηκε, αλλά οι αλλαγές αυτές ήταν φιλικές και βιολογικές, και εκτός από μερικές επιγραφές, έμειναν ασκιαγράφητες.

Η εκκλησία είναι τόσο πολύ απομονωμένη που δεν μπορεί να εξυπηρετεί κανένα χωριό. Έτσι το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να δέχεται επισκέψεις από αδέσποτους τουρίστες. Η ίδια είναι ένα μουσείο από τοιχογραφίες οι οποίες ζωγραφίστηκαν μέσα σ΄ένα χρονικό διάστημα πάνω των έξι αιώνων. Η ένταση της Μακεδονικής αναγέννησης, οι παγανιστικές ιδιορρυθμίες των Κομνηνών (συμπεριλαμβανομένης και μιας νεράιδας σκαρφαλωμένης παράπλευρα πάνω στο θαλάσσιο τέρας της), η ναΐφ ζωγραφική του δέκατου τέταρτου αιώνα, όλα επιδεικνύουν τη μυστικιστική τους προπαγάνδα πάνω στους τοίχους. Ορισμένες από αυτές τις σκηνές σε συνεπαίρνουν με μια ξαφνική τους έμφαση η οποία σ' αρπάζει την καρδιά. Δεν θα ξεχάσω τη γλυκιά και αρχαϊκή Μεταμόρφωση, ούτε τους βοσκούς να παίζουν τις περίεργες τσαμπούνες τους πάνω στ' άγγελο-στοιχειωμένα βουνά γύρω από τη Γέννηση. Αλλά η αίσθηση που τους περιβάλλει είναι μια απόκοσμη απαξίωση. Ο προσκυνητής μένει έντρομος, αλλά και χαμένος. Ο Θεός, η λύτρωση, η αιώνια ζωή-το σύνολο της ιεραρχίας της παραδείσου απλώνεται πάνω του σαν μια αδιαφανή και φεγγοβόλα μήτρα. Αναρίθμητα χέρια δείχνουν στον ουρανό. Ο Θεός γεννιέται και πεθαίνει στο σκοτάδι. Όλη αυτή η βεβαιότητα, αυτή η παγκόσμια εκλειπτική αλλαγή της πίστης, έχει κάπου αποσταλάξει, και οι τοιχογραφημένοι άνθρωποι φαίνονται απερίγραπτα παλιοί και διαφορετικοί, σαν μια φυλή που έχει εκλείψει από τη γη.

Από το βιβλίο: Οδοιπορικό στην Κύπρο, 1975
του Κόλιν Θάμπρον

Μετάφραση NOCTOC