Αγαπητέ μου φίλε,
Μια από τις πιο γνωστές παραβολές αποτελεί το θέμα της ευαγγελικής περικοπής της Κυριακής. Πρόκειται για την παραβολή των ταλάντων. Πολλές οι θεολογικές της προεκτάσεις, πολλά τα στοιχεία για να συνειδητοποιήσουμε πληρέστερα το πλαίσιο της σχέσης μας με τον Θεό.
Οι ερμηνευτές του Ευαγγελίου την κατατάσσουν σε μια τριλογία παραβολών (Οι δέκα παρθένες, τα τάλαντα των δούλων και η τελική κρίση), που εντάσσονται στην προετοιμασία, τόσο των μαθητών του Χριστού, όσο και του ευρύτερου ακροατηρίου του Χριστού, για ένα τελικό απολογισμό. Την ανάγκη αυτή θα την κατανοήσουμε περισσότερο, αν λάβουμε υπ’ όψιν, πως, χρονικά, βρισκόμαστε πολύ κοντά στη σύλληψη και την καταδίκη του Χριστού. Είναι ξεκάθαρη λοιπόν η πρόθεσή Του να διαβεβαιώσει πως, τα τραγικά γεγονότα που θα ακολουθήσουν και που οπωσδήποτε θα κλονίσουν εκείνους που Τον αγάπησαν και Τον πίστεψαν, δεν αποτελούν, παρά ένα ακόμη στάδιο στην πορεία προς τα έσχατα. Το οριστικό τέλος, τον οριστικό απολογισμό θα τον κάνει ο Θεός. Εκείνος είναι ο κυρίαρχος στην ιστορία, τα δικά Του κριτήρια θα κρίνουν τελικά τον κόσμο. Και βέβαια, σε τέτοιες εποχές, αυτή η πίστη είναι σε θέση να γεμίσει την ψυχή με κουράγιο και ελπίδα.
Αυτή η κατηγορία των παραβολών, στην οποίαν περιλαμβάνονται και άλλες, εκτός των τριών που προανέφερα, έχουν πάντα στο τέλος μια κρίση, έναν απολογισμό, μια αξιολόγηση των πράξεων και των επιλογών του ανθρώπου και μας δίνουν μια πολύτιμη αφορμή, για να επισημάνουμε στα παιδιά, πως η κάθε μας πράξη, καλή ή κακή, έχει συνέπειες, προσωπικές άλλα και ευρύτερες, στο μέλλον. Το μέλλον καθορίζεται από τις επιλογές μας. Ακόμη και οι μικρότερες αποφάσεις μας κατευθύνουν την εξέλιξη των πραγμάτων προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση. Όσο αυτή η αλήθεια εμπεδώνεται, νομίζω πως αυξάνει και η συναίσθηση της ευθύνης. Στις μέρες μας, είναι πολύ της μόδας η λέξη «αξιολόγηση». Άλλοι τάσσονται υπέρ, άλλοι κατά. Η αλήθεια όμως είναι, πως την αξιολόγηση όλων μας και όλων των πράξεων μας πραγματοποιεί κάθε στιγμή η ίδια η ζωή. Ιδίως μάλιστα στη πνευματική ζωή, οι νόμοι είναι απαράβατοι. Και ένας από αυτούς, αναδεικνύεται στη σημερινή περικοπή. Ποιος είναι αυτός;
Ό,τι διαθέτουμε, όποια ικανότητα, όποιο τάλαντο (και μεταφορικά), όποιο προσόν, ψυχικό, πνευματικό, ακόμη και υλικό, αποτελεί δώρο του Θεού, το οποίο μας δόθηκε για μια υπερατομική χρήση. Με άλλα λόγια, η χαρά και η ικανοποίηση που μας προσφέρει η ξεχωριστή δωρεά, το ξεχωριστό χάρισμα που κάθε άνθρωπος έχει, μπορεί να πολλαπλασιαστεί, μέσα από τη διαδικασία της μοιρασιάς. Τα τάλαντα, που δεν έθαψαν οι δύο πρώτοι δούλοι, βγήκαν στην κοινωνία, επενδύθηκαν, κινήθηκαν, παρήγαγαν πλούτο, αξιοποιήθηκαν.
Θα ήθελα να σου προτείνω να χρησιμοποιήσεις την αλήθεια αυτή, κυρίως όταν απευθύνεσαι σε μεγαλύτερα παιδιά, όπου ο πολύ κόπος και η πολλή αγωνία των εξετάσεων δεν τους επιτρέπουν να αναρωτηθούν για το βαθύτερο νόημα και τον σκοπό όλης αυτής της προσπάθειας. Το πολύ-πολύ, ο προβληματισμός αφορά το εάν και κατά πόσον η προσπάθεια αυτή θα οδηγήσει σε ένα καλό επαγγελματικό μέλλον. Γενιές και γενιές παιδιών μεγάλωσαν και μεγαλώνουν, αντιμετωπίζοντας τη ζωή μέσα από αυτή την τόσο στενή προοπτική. Κι όμως, πόσο πλουσιότερες ζωές θα μπορούσαν να είχαν ζήσει, αν η διάσταση του «άλλου», η διάσταση του «πλησίον» είχε ενταχθεί στις προοπτικές τους!
Ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον θέμα, είναι η συμπεριφορά του τρίτου δούλου. Όπως θα δούμε και στη συνέχεια, αυτός, όχι μόνον δεν εκμεταλλεύεται το τάλαντό του, αλλά και επιτίθεται με τα λόγια του στον αφέντη του, κατηγορώντας τον για εκμεταλλευτή και σκληρό άνθρωπο. Η συμπεριφορά του μπορεί να αποτελέσει αφορμή για μια ωραία συζήτηση. Καθώς ζούμε σε εποχές, όπου όλοι ζητούν ενόχους έξω από τον εαυτό τους, ο δούλος αυτός αποτυπώνει τον άνθρωπο του καιρού μας, που, αντί να αφοσιωθεί στην αξιοποίηση των λίγων ή πολλών που του χάρισε ο Θεός, ώστε, και αυτός να ωφεληθεί, και τους γύρω του να ωφελήσει, αναλίσκεται σε μια στείρα γκρίνια, θάβοντας το τάλαντό του στη γη. Η κίνησή του είναι άκρως συμβολική: Κυριολεκτικά, σκοτώνει και ενταφιάζει τα δώρα του Θεού. Και μαζί σκοτώνει και την ευκαιρία του να μοιραστεί, να σχετιστεί και να «ανθίσει». Τελικά, τιμωρός του δεν είναι ο αφέντης του, αλλά ο ίδιος του ο εαυτός, που τον καταδίκασε σε μια ζωή στείρα, ζωή μοναξιάς και στέρησης κάθε δημιουργίας. Αλλά και ένα ακόμη τύπο ανθρώπου προτυπώνει ο δούλος αυτός: Εκείνους –και δυστυχώς και πολλούς νέους- που προεξοφλούν πως η ζωή επιφυλάσσει μόνον μάταιες προσπάθειες και αδιέξοδα. Εκείνους, που ουσιαστικά δημιουργούν μια –όπως λένε και οι ψυχολόγοι- αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Βέβαιοι πως όλα είναι μάταια, τα ματαιώνουν οι ίδιοι με την αδράνεια τους. Στην λέξη-κλειδί «φοβήθηκα», που φέρνει σα δικαιολογία για την αδράνειά του, ίσως να κρύβεται και η εξήγηση της συμπεριφοράς άλλων ανθρώπων του καιρού μας, που παθητικά υπομένουν, ότι τους φέρει η ζωή, χωρίς θάρρος να αγωνιστούν για να διαμορφώσουν την τύχη τους και την τύχη της κοινωνίας που ζουν. Και η αλήθεια αυτή ωραιότατα παρουσιάζεται σε ένα ρητό:
«Σίγουρα χαμένη μάχη είναι αυτή που αρνήθηκες να δώσεις»
Ας έρθουμε όμως και στην σημερινή περικοπή, από το 25ο κεφάλαιο του Ματθαίου…
Μια από τις πιο γνωστές παραβολές αποτελεί το θέμα της ευαγγελικής περικοπής της Κυριακής. Πρόκειται για την παραβολή των ταλάντων. Πολλές οι θεολογικές της προεκτάσεις, πολλά τα στοιχεία για να συνειδητοποιήσουμε πληρέστερα το πλαίσιο της σχέσης μας με τον Θεό.
Οι ερμηνευτές του Ευαγγελίου την κατατάσσουν σε μια τριλογία παραβολών (Οι δέκα παρθένες, τα τάλαντα των δούλων και η τελική κρίση), που εντάσσονται στην προετοιμασία, τόσο των μαθητών του Χριστού, όσο και του ευρύτερου ακροατηρίου του Χριστού, για ένα τελικό απολογισμό. Την ανάγκη αυτή θα την κατανοήσουμε περισσότερο, αν λάβουμε υπ’ όψιν, πως, χρονικά, βρισκόμαστε πολύ κοντά στη σύλληψη και την καταδίκη του Χριστού. Είναι ξεκάθαρη λοιπόν η πρόθεσή Του να διαβεβαιώσει πως, τα τραγικά γεγονότα που θα ακολουθήσουν και που οπωσδήποτε θα κλονίσουν εκείνους που Τον αγάπησαν και Τον πίστεψαν, δεν αποτελούν, παρά ένα ακόμη στάδιο στην πορεία προς τα έσχατα. Το οριστικό τέλος, τον οριστικό απολογισμό θα τον κάνει ο Θεός. Εκείνος είναι ο κυρίαρχος στην ιστορία, τα δικά Του κριτήρια θα κρίνουν τελικά τον κόσμο. Και βέβαια, σε τέτοιες εποχές, αυτή η πίστη είναι σε θέση να γεμίσει την ψυχή με κουράγιο και ελπίδα.
Αυτή η κατηγορία των παραβολών, στην οποίαν περιλαμβάνονται και άλλες, εκτός των τριών που προανέφερα, έχουν πάντα στο τέλος μια κρίση, έναν απολογισμό, μια αξιολόγηση των πράξεων και των επιλογών του ανθρώπου και μας δίνουν μια πολύτιμη αφορμή, για να επισημάνουμε στα παιδιά, πως η κάθε μας πράξη, καλή ή κακή, έχει συνέπειες, προσωπικές άλλα και ευρύτερες, στο μέλλον. Το μέλλον καθορίζεται από τις επιλογές μας. Ακόμη και οι μικρότερες αποφάσεις μας κατευθύνουν την εξέλιξη των πραγμάτων προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση. Όσο αυτή η αλήθεια εμπεδώνεται, νομίζω πως αυξάνει και η συναίσθηση της ευθύνης. Στις μέρες μας, είναι πολύ της μόδας η λέξη «αξιολόγηση». Άλλοι τάσσονται υπέρ, άλλοι κατά. Η αλήθεια όμως είναι, πως την αξιολόγηση όλων μας και όλων των πράξεων μας πραγματοποιεί κάθε στιγμή η ίδια η ζωή. Ιδίως μάλιστα στη πνευματική ζωή, οι νόμοι είναι απαράβατοι. Και ένας από αυτούς, αναδεικνύεται στη σημερινή περικοπή. Ποιος είναι αυτός;
Ό,τι διαθέτουμε, όποια ικανότητα, όποιο τάλαντο (και μεταφορικά), όποιο προσόν, ψυχικό, πνευματικό, ακόμη και υλικό, αποτελεί δώρο του Θεού, το οποίο μας δόθηκε για μια υπερατομική χρήση. Με άλλα λόγια, η χαρά και η ικανοποίηση που μας προσφέρει η ξεχωριστή δωρεά, το ξεχωριστό χάρισμα που κάθε άνθρωπος έχει, μπορεί να πολλαπλασιαστεί, μέσα από τη διαδικασία της μοιρασιάς. Τα τάλαντα, που δεν έθαψαν οι δύο πρώτοι δούλοι, βγήκαν στην κοινωνία, επενδύθηκαν, κινήθηκαν, παρήγαγαν πλούτο, αξιοποιήθηκαν.
Θα ήθελα να σου προτείνω να χρησιμοποιήσεις την αλήθεια αυτή, κυρίως όταν απευθύνεσαι σε μεγαλύτερα παιδιά, όπου ο πολύ κόπος και η πολλή αγωνία των εξετάσεων δεν τους επιτρέπουν να αναρωτηθούν για το βαθύτερο νόημα και τον σκοπό όλης αυτής της προσπάθειας. Το πολύ-πολύ, ο προβληματισμός αφορά το εάν και κατά πόσον η προσπάθεια αυτή θα οδηγήσει σε ένα καλό επαγγελματικό μέλλον. Γενιές και γενιές παιδιών μεγάλωσαν και μεγαλώνουν, αντιμετωπίζοντας τη ζωή μέσα από αυτή την τόσο στενή προοπτική. Κι όμως, πόσο πλουσιότερες ζωές θα μπορούσαν να είχαν ζήσει, αν η διάσταση του «άλλου», η διάσταση του «πλησίον» είχε ενταχθεί στις προοπτικές τους!
Ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον θέμα, είναι η συμπεριφορά του τρίτου δούλου. Όπως θα δούμε και στη συνέχεια, αυτός, όχι μόνον δεν εκμεταλλεύεται το τάλαντό του, αλλά και επιτίθεται με τα λόγια του στον αφέντη του, κατηγορώντας τον για εκμεταλλευτή και σκληρό άνθρωπο. Η συμπεριφορά του μπορεί να αποτελέσει αφορμή για μια ωραία συζήτηση. Καθώς ζούμε σε εποχές, όπου όλοι ζητούν ενόχους έξω από τον εαυτό τους, ο δούλος αυτός αποτυπώνει τον άνθρωπο του καιρού μας, που, αντί να αφοσιωθεί στην αξιοποίηση των λίγων ή πολλών που του χάρισε ο Θεός, ώστε, και αυτός να ωφεληθεί, και τους γύρω του να ωφελήσει, αναλίσκεται σε μια στείρα γκρίνια, θάβοντας το τάλαντό του στη γη. Η κίνησή του είναι άκρως συμβολική: Κυριολεκτικά, σκοτώνει και ενταφιάζει τα δώρα του Θεού. Και μαζί σκοτώνει και την ευκαιρία του να μοιραστεί, να σχετιστεί και να «ανθίσει». Τελικά, τιμωρός του δεν είναι ο αφέντης του, αλλά ο ίδιος του ο εαυτός, που τον καταδίκασε σε μια ζωή στείρα, ζωή μοναξιάς και στέρησης κάθε δημιουργίας. Αλλά και ένα ακόμη τύπο ανθρώπου προτυπώνει ο δούλος αυτός: Εκείνους –και δυστυχώς και πολλούς νέους- που προεξοφλούν πως η ζωή επιφυλάσσει μόνον μάταιες προσπάθειες και αδιέξοδα. Εκείνους, που ουσιαστικά δημιουργούν μια –όπως λένε και οι ψυχολόγοι- αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Βέβαιοι πως όλα είναι μάταια, τα ματαιώνουν οι ίδιοι με την αδράνεια τους. Στην λέξη-κλειδί «φοβήθηκα», που φέρνει σα δικαιολογία για την αδράνειά του, ίσως να κρύβεται και η εξήγηση της συμπεριφοράς άλλων ανθρώπων του καιρού μας, που παθητικά υπομένουν, ότι τους φέρει η ζωή, χωρίς θάρρος να αγωνιστούν για να διαμορφώσουν την τύχη τους και την τύχη της κοινωνίας που ζουν. Και η αλήθεια αυτή ωραιότατα παρουσιάζεται σε ένα ρητό:
«Σίγουρα χαμένη μάχη είναι αυτή που αρνήθηκες να δώσεις»
Ας έρθουμε όμως και στην σημερινή περικοπή, από το 25ο κεφάλαιο του Ματθαίου…
