Όλη η διαφοροποίηση του κηρύγματος, αλλά και της ζωής της Εκκλησίας του Χριστού από τα
ιδεώδη και την πρακτική του κόσμου, αναφέρονται με απόλυτη σαφήνεια στην σημερινή περικοπή, με αφορμή ένα πανανθρώπινο και διαχρονικό πάθος.
Ο λόγος για τον τρομερό πειρασμό της εξουσίας, την τρίτη και έσχατη δοκιμασία του Χριστού στην έρημο! Μήνυμα διαχρονικό, πως ο κόσμος αυτός κινείται γύρω από το παιχνίδι της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στον άνθρωπο.
Δεν είναι μόνον πολιτικό το θέμα. Ούτε μόνον κοινωνικό. Είναι βαθύτατα υπαρξιακό και διαπροσωπικό. Όσοι οι άνθρωποι, τόσοι κι οι αδηφάγοι εγωισμοί, τόσα τα κυριαρχικά «θέλω». Επίμονα, πιεστικά, πολλές φορές και αδίστακτα «θέλω», προκειμένου να επιβληθούν και να κατατροπώσουν τον πιο αδύνατο. Αυτή η ευχαρίστηση, αυτή η δαιμονική ηδονή της επιβολής και της δυνατότητας να ορίζεις τις τύχες των άλλων! Να υπάρχεις μόνο για να επιβάλλεσαι! Να θεωρείς ήττα τη συστολή, αδυναμία την διακριτική απόσυρση στη σκιά των εξελίξεων, κόμπλεξ την υποχωρητικότητα και την συγχώρεση. (Σκέψου λίγο τη σοφία που κρύβεται πίσω από αυτή τη λέξη: συν-χωρώ = δίνω χώρο στον άλλο).
Η πικρή εξουσία! Αυτός ο πειρασμός, που ξέρει να τρυπώνει, όχι μόνον στα πολιτικά γραφεία, όχι μόνον στα κέντρα του παγκόσμιου οικονομικού ελέγχου, αλλά και στους πιο πνευματικούς και καλοπροαίρετους χώρους. Εκεί, που πολλές φορές, η θεολογική επάρκεια, η ευφράδεια στη διατύπωση βαθυστόχαστων πνευματικών εννοιών, ακόμη και η πνευματική πατρότητα, να μεταβάλλονται ανεπαίσθητα σε μοχλούς εξουσίας πάνω στις ζωές άλλων ανθρώπων.
Κοίτα όμως και κάτι παράδοξο: Άνθρωποι και λαοί μισούν την τυραννία και την ίδια στιγμή αναζητούν ή και κατασκευάζουν ηγέτες-θεούς για να τους παραδοθούν άνευ όρων. Μαζί, παράλληλα με την τάση μας να κυριαρχούμε, μια τάση αντίστροφη, να παραδίδουμε την ελευθερία μας και τη δυνατότητα επιλογής σε ανθρώπους και κέντρα έξω από μας. Ένας «φόβος μπροστά στην ελευθερία», για να θυμηθώ και ένα κλασσικό βιβλίο της δεκαετίας του ’60, που αναλύει τη διαδρομή της ανθρώπινης ύπαρξης μέχρι το σημείο να παραδίδει οικειοθελώς την ελευθερία του σε κάποιον άλλον.
Φαίνεται, πως η μανία να βρει ο πτωτικός άνθρωπος τον ασθενέστερο για να τον κατασπαράξει, συνοδεύεται από τον φόβο για τον ισχυρότερο και την επιθυμία να συμμετάσχει στην υποτιθέμενη ισχύ του, με αντάλλαγμα την παραχώρηση της ελευθερίας του.
Ίσως να ακούγονται λίγο μπερδεμένα όλ’ αυτά! Ίσως να αρκεί να κρατήσουμε κάτι απλό: Εκείνος, που βάδισε τον δρόμο της ταπείνωσης, της αγάπης και της θυσίας, ούτε υπηκόους αναζητά, ούτε όμως εκλιπαρεί την εξουσία να τον εντάξει στα παιχνίδια της. Ο ταπεινός είναι ελεύθερος και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο επικίνδυνος, στόχος πάντοτε των μηχανισμών της εξουσίας.
Τρανή απόδειξη η σημερινή περικοπή.
Τίποτε ιδιαίτερο, ως γεγονός. Διάλογοι όμως αποκαλυπτικοί. Να σου επισημάνω επί τη ευκαιρία, πως βρισκόμαστε στο 10 κεφάλαιο του Μάρκου και στον στίχο 32. Την Κυριακή όμως, το ευαγγελικό ανάγνωσμα θα ξεκινήσει από το δεύτερο μισό αυτού του στίχου. Εγώ θα σου τον παραθέσω ολόκληρο, διότι νομίζω, πως θα βοηθήσει να κατανοήσουμε το μεγαλείο της ταπείνωσης του Χριστού μας, αλλά και την τραγικότητα της μοναξιάς Του. Αυτό το τελευταίο θα το βρούμε πιο κάτω. Πλήρης ο στίχος λοιπόν:
2 ῏Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς ῾Ιεροσόλυμα· καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ ᾿Ιησοῦς, καὶ ἐθαμβοῦντο, καὶ ἀκολουθοῦντες ἐφοβοῦντο. καὶ παραλαβὼν πάλιν τοὺς δώδεκα ἤρξατο αὐτοῖς λέγειν τὰ μέλλοντα αὐτῷ συμβαίνειν
32 Ανέβαιναν λοιπόν το δρόμο προς τα Ιεροσόλυμα, και προχωρούσε συνεχώς μπροστά τους ο Ιησούς, και θαμπώνονταν από κατάπληξη, ενώ όσοι ακολουθούσαν φοβούνταν. Και αφού παράλαβε πάλι τους δώδεκα, άρχισε να τους λέει όσα έμελλαν να του συμβαίνουν
Θα ήθελα να στρέψω την προσοχή σου σε δυο ρήματα:«εθαμβούντο» και «εφοβούντο». Στα παρουσιάζω, για να σου δείξω, πως ο Χριστός βρίσκεται στο απόγειο της κοσμικής του δόξας. Με σημερινούς όρους, θα έλεγα πως βρίσκεται στο top της αναγνωρισιμότητάς του. Έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός ηγεμόνα, όπως τον περιγράφει στο αντίστοιχο βιβλίο του ο Μακιαβέλι. Αρχίζει και γίνεται μύθος (εθαμβούντο) και οι μάζες έχουν αρχίσει να του παραχωρούν την ελευθερία τους (εφοβούντο). Βλέπεις, λοιπόν πως ο πειρασμός της εξουσίας δεν παραιτήθηκε μετά την έρημο. Ακολουθεί τον Χριστό μέχρι και την τελευταία στιγμή του πάθους Του. Είναι σα να του λέει:
«Κοίταξε τους υπηκόους σου. Είναι έτοιμοι να δώσουν και τη ζωή τους για σένα. Άρπαξε την ελευθερία τους. Γίνε ο ηγέτης που περιμένουν»
Και αντί γι’ αυτό, τι;
Ο Χριστός, αδιαφορώντας για την δυνατότητα να γίνει αυτό που όλοι περιμένουν, αναγγέλλει με δραματική περιγραφή τι πρόκειται να συμβεί. Αυτός, ο λαοπρόβλητος ηγέτης, αντί για προγραμματικές δηλώσεις ανατροπών και μεταρρυθμίσεων, προλέγει τον απόλυτο διασυρμό πάνω στον Σταυρό.
Έλεγε ο π. Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος, πως μόνον σε ένα πράγμα έχει πρόβλημα ο κόσμος με τον Ιησού: Την Ανάστασή του.
Εγώ νομίζω, πως έχει και ένα ακόμη πρόβλημα, ένα ακόμη αγκάθι: Την περιφρόνησή Του στο δέλεαρ της εξουσίας. Δεν μπορεί να καταλάβει ο κόσμος, πως η εκούσια θυσία δεν αποτελεί ηττοπάθεια και παραίτηση, αλλά χτύπημα καίριο στην καρδιά του θηρίου της αρπαγής, που ο ίδιος ο άνθρωπος εγκατέστησε στη καρδιά του και στην καρδιά της ανθρώπινης ιστορίας.
Νομίζω όμως πως στην σημερινή περικοπή, σα να μας απευθύνει ο ίδιος ο Χριστός μια έκκληση:
«Προστατέψτε την Εκκλησία μου από τις δομές της κοσμικής εξουσίας. Μην αναζητήσετε το κύρος στις δομές αυτού του κόσμου. Στην αποχή από τον έσχατο αυτό πειρασμό θα κριθεί η ποιότητα της παρουσίας και του λόγου της Εκκλησίας μέσα στην ιστορία».
Ίσως να συμφωνήσεις σε κάτι, που η ιστορία το διδάσκει: Ποτέ δεν ηττήθηκε η Εκκλησία από την αντιπαράθεσή της με την εξουσία. Πάντα έβγαινε δυνατότερη. Κινδύνεψε και κινδυνεύει όμως από τον εναγκαλισμό με την κοσμική εξουσία. Και αυτό φαίνεται, η εξουσία να το έχει συνειδητοποιήσει καλύτερα από την ίδια την Εκκλησία.
Ας έρθουμε λοιπόν στη σημερινή περικοπή…
Ανάλυση του μαθήματος εδώ
Για τις υπόλοιπες βαθμίδες εδώ
ιδεώδη και την πρακτική του κόσμου, αναφέρονται με απόλυτη σαφήνεια στην σημερινή περικοπή, με αφορμή ένα πανανθρώπινο και διαχρονικό πάθος.
Ο λόγος για τον τρομερό πειρασμό της εξουσίας, την τρίτη και έσχατη δοκιμασία του Χριστού στην έρημο! Μήνυμα διαχρονικό, πως ο κόσμος αυτός κινείται γύρω από το παιχνίδι της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στον άνθρωπο.
Δεν είναι μόνον πολιτικό το θέμα. Ούτε μόνον κοινωνικό. Είναι βαθύτατα υπαρξιακό και διαπροσωπικό. Όσοι οι άνθρωποι, τόσοι κι οι αδηφάγοι εγωισμοί, τόσα τα κυριαρχικά «θέλω». Επίμονα, πιεστικά, πολλές φορές και αδίστακτα «θέλω», προκειμένου να επιβληθούν και να κατατροπώσουν τον πιο αδύνατο. Αυτή η ευχαρίστηση, αυτή η δαιμονική ηδονή της επιβολής και της δυνατότητας να ορίζεις τις τύχες των άλλων! Να υπάρχεις μόνο για να επιβάλλεσαι! Να θεωρείς ήττα τη συστολή, αδυναμία την διακριτική απόσυρση στη σκιά των εξελίξεων, κόμπλεξ την υποχωρητικότητα και την συγχώρεση. (Σκέψου λίγο τη σοφία που κρύβεται πίσω από αυτή τη λέξη: συν-χωρώ = δίνω χώρο στον άλλο).
Η πικρή εξουσία! Αυτός ο πειρασμός, που ξέρει να τρυπώνει, όχι μόνον στα πολιτικά γραφεία, όχι μόνον στα κέντρα του παγκόσμιου οικονομικού ελέγχου, αλλά και στους πιο πνευματικούς και καλοπροαίρετους χώρους. Εκεί, που πολλές φορές, η θεολογική επάρκεια, η ευφράδεια στη διατύπωση βαθυστόχαστων πνευματικών εννοιών, ακόμη και η πνευματική πατρότητα, να μεταβάλλονται ανεπαίσθητα σε μοχλούς εξουσίας πάνω στις ζωές άλλων ανθρώπων.
Κοίτα όμως και κάτι παράδοξο: Άνθρωποι και λαοί μισούν την τυραννία και την ίδια στιγμή αναζητούν ή και κατασκευάζουν ηγέτες-θεούς για να τους παραδοθούν άνευ όρων. Μαζί, παράλληλα με την τάση μας να κυριαρχούμε, μια τάση αντίστροφη, να παραδίδουμε την ελευθερία μας και τη δυνατότητα επιλογής σε ανθρώπους και κέντρα έξω από μας. Ένας «φόβος μπροστά στην ελευθερία», για να θυμηθώ και ένα κλασσικό βιβλίο της δεκαετίας του ’60, που αναλύει τη διαδρομή της ανθρώπινης ύπαρξης μέχρι το σημείο να παραδίδει οικειοθελώς την ελευθερία του σε κάποιον άλλον.
Φαίνεται, πως η μανία να βρει ο πτωτικός άνθρωπος τον ασθενέστερο για να τον κατασπαράξει, συνοδεύεται από τον φόβο για τον ισχυρότερο και την επιθυμία να συμμετάσχει στην υποτιθέμενη ισχύ του, με αντάλλαγμα την παραχώρηση της ελευθερίας του.
Ίσως να ακούγονται λίγο μπερδεμένα όλ’ αυτά! Ίσως να αρκεί να κρατήσουμε κάτι απλό: Εκείνος, που βάδισε τον δρόμο της ταπείνωσης, της αγάπης και της θυσίας, ούτε υπηκόους αναζητά, ούτε όμως εκλιπαρεί την εξουσία να τον εντάξει στα παιχνίδια της. Ο ταπεινός είναι ελεύθερος και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο επικίνδυνος, στόχος πάντοτε των μηχανισμών της εξουσίας.
Τρανή απόδειξη η σημερινή περικοπή.
Τίποτε ιδιαίτερο, ως γεγονός. Διάλογοι όμως αποκαλυπτικοί. Να σου επισημάνω επί τη ευκαιρία, πως βρισκόμαστε στο 10 κεφάλαιο του Μάρκου και στον στίχο 32. Την Κυριακή όμως, το ευαγγελικό ανάγνωσμα θα ξεκινήσει από το δεύτερο μισό αυτού του στίχου. Εγώ θα σου τον παραθέσω ολόκληρο, διότι νομίζω, πως θα βοηθήσει να κατανοήσουμε το μεγαλείο της ταπείνωσης του Χριστού μας, αλλά και την τραγικότητα της μοναξιάς Του. Αυτό το τελευταίο θα το βρούμε πιο κάτω. Πλήρης ο στίχος λοιπόν:
2 ῏Ησαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς ῾Ιεροσόλυμα· καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ ᾿Ιησοῦς, καὶ ἐθαμβοῦντο, καὶ ἀκολουθοῦντες ἐφοβοῦντο. καὶ παραλαβὼν πάλιν τοὺς δώδεκα ἤρξατο αὐτοῖς λέγειν τὰ μέλλοντα αὐτῷ συμβαίνειν
32 Ανέβαιναν λοιπόν το δρόμο προς τα Ιεροσόλυμα, και προχωρούσε συνεχώς μπροστά τους ο Ιησούς, και θαμπώνονταν από κατάπληξη, ενώ όσοι ακολουθούσαν φοβούνταν. Και αφού παράλαβε πάλι τους δώδεκα, άρχισε να τους λέει όσα έμελλαν να του συμβαίνουν
Θα ήθελα να στρέψω την προσοχή σου σε δυο ρήματα:«εθαμβούντο» και «εφοβούντο». Στα παρουσιάζω, για να σου δείξω, πως ο Χριστός βρίσκεται στο απόγειο της κοσμικής του δόξας. Με σημερινούς όρους, θα έλεγα πως βρίσκεται στο top της αναγνωρισιμότητάς του. Έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός ηγεμόνα, όπως τον περιγράφει στο αντίστοιχο βιβλίο του ο Μακιαβέλι. Αρχίζει και γίνεται μύθος (εθαμβούντο) και οι μάζες έχουν αρχίσει να του παραχωρούν την ελευθερία τους (εφοβούντο). Βλέπεις, λοιπόν πως ο πειρασμός της εξουσίας δεν παραιτήθηκε μετά την έρημο. Ακολουθεί τον Χριστό μέχρι και την τελευταία στιγμή του πάθους Του. Είναι σα να του λέει:
«Κοίταξε τους υπηκόους σου. Είναι έτοιμοι να δώσουν και τη ζωή τους για σένα. Άρπαξε την ελευθερία τους. Γίνε ο ηγέτης που περιμένουν»
Και αντί γι’ αυτό, τι;
Ο Χριστός, αδιαφορώντας για την δυνατότητα να γίνει αυτό που όλοι περιμένουν, αναγγέλλει με δραματική περιγραφή τι πρόκειται να συμβεί. Αυτός, ο λαοπρόβλητος ηγέτης, αντί για προγραμματικές δηλώσεις ανατροπών και μεταρρυθμίσεων, προλέγει τον απόλυτο διασυρμό πάνω στον Σταυρό.
Έλεγε ο π. Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος, πως μόνον σε ένα πράγμα έχει πρόβλημα ο κόσμος με τον Ιησού: Την Ανάστασή του.
Εγώ νομίζω, πως έχει και ένα ακόμη πρόβλημα, ένα ακόμη αγκάθι: Την περιφρόνησή Του στο δέλεαρ της εξουσίας. Δεν μπορεί να καταλάβει ο κόσμος, πως η εκούσια θυσία δεν αποτελεί ηττοπάθεια και παραίτηση, αλλά χτύπημα καίριο στην καρδιά του θηρίου της αρπαγής, που ο ίδιος ο άνθρωπος εγκατέστησε στη καρδιά του και στην καρδιά της ανθρώπινης ιστορίας.
Νομίζω όμως πως στην σημερινή περικοπή, σα να μας απευθύνει ο ίδιος ο Χριστός μια έκκληση:
«Προστατέψτε την Εκκλησία μου από τις δομές της κοσμικής εξουσίας. Μην αναζητήσετε το κύρος στις δομές αυτού του κόσμου. Στην αποχή από τον έσχατο αυτό πειρασμό θα κριθεί η ποιότητα της παρουσίας και του λόγου της Εκκλησίας μέσα στην ιστορία».
Ίσως να συμφωνήσεις σε κάτι, που η ιστορία το διδάσκει: Ποτέ δεν ηττήθηκε η Εκκλησία από την αντιπαράθεσή της με την εξουσία. Πάντα έβγαινε δυνατότερη. Κινδύνεψε και κινδυνεύει όμως από τον εναγκαλισμό με την κοσμική εξουσία. Και αυτό φαίνεται, η εξουσία να το έχει συνειδητοποιήσει καλύτερα από την ίδια την Εκκλησία.
Ας έρθουμε λοιπόν στη σημερινή περικοπή…
Ανάλυση του μαθήματος εδώ
Για τις υπόλοιπες βαθμίδες εδώ
