Στήν σειρά τῶν κηρυγμάτων μας, ἀγαπητοί, στούς ἁγίους Πατέρες, προχωροῦμε σήμερα γιά νά τελειώσουμε τό πατερικό κείμενο πού μελετᾶμε, τήν Διδαχή τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ἤ ἁπλούστερα Διδαχή, ὅπως λέγεται.
1. Στήν συνέχεια τῶν ὅσων εἴπαμε, στό τρίτο μέρος της ἡ Διδαχή (κεφ. 11-13) μιλάει γιά τούς περιοδεύοντες ἱεροκήρυκες. Αὐτοί τότε ἦταν πολύ σεβαστοί,
γιατί ἦταν ζηλωτές καί, μέ κίνδυνο τῆς ζωῆς τους ἀκόμη, περιόδευαν καί τίς πιό ἀπομακρυσμένες ὀρεινές χριστιανικές Ἐκκλησίες, γιά νά κηρύξουν τόν λόγο τοῦ Θεοῦ. Ἡ Διδαχή αὐτούς τούς ζηλωτές ἱεροκήρυκες τούς ὀνομάζει «προφῆτες» καί γενικά λέγονταν τότε μέ τήν τιμητική ὀνομασία «χαρισματοῦχοι». Κατ᾽ ἀρχήν ἡ Διδαχή λέει στούς χριστιανούς νά ἀγαποῦν αὐτούς πού τούς κηρύττουν τόν λόγο τοῦ Κυρίου, νά τούς θυμοῦνται συχνά καί νά τούς τιμοῦν σάν τόν Ἴδιο τόν Ἰησοῦ Χριστό: «Τέκνον μου – λέγει τό κείμενο – τοῦ λαλοῦντος σοι τόν λόγον τοῦ Θεοῦ μνησθήσῃ νυκτός καί ἡμέρας, τιμήσεις δέ αὐτόν ὡς Κύριον» (4,1). Καί ἀκόμη ἡ Διδαχή λέγει στούς χριστιανούς, ἀπό ἀγάπη στούς «προφῆτες» καί «χαρισματούχους» αὐτούς ἱεροκήρυκες καί γιά θεραπεία τῶν ἀναγκῶν τους, νά τούς φιλοξενοῦν, ἀκόμη δέ καί νά τούς φιλοδωροῦν καί νά τούς δίνουν τήν «ἀπαρχή» τῶν ὑπαρχόντων τους (13,3). «Ὡσαύτως κεράμιον οἴνου ἤ ἐλαίου ἀνοίξας τήν ἀπαρχήν, λαβών δός τοῖς προφήταις» (13,6).
2. Συνέβαινε ὅμως, ἀγαπητοί μου, μερικοί ἱεροκήρυκες νά ἐκμεταλλεύονται τόν σεβασμό καί τήν ἀγάπη τῶν χριστιανῶν καί νά περιέρχονται τίς ἐπαρχίες γιά φιλοξενία καί γιά πλουτισμό. Αὐτούς ἡ Διδαχή δέν τούς λέει «προφῆτες» ἀλλά «ψευδοπροφῆτες»! Δίνει δέ στήν συνέχεια δύο τρόπους πῶς νά ξεχωρίζουν τούς γνήσιους «προφῆτες» ἀπό τούς «ψευδοπροφῆτες». (α) Ἄν ὁ ἱεροκήρυκας εἶναι λιτοδίαιτος καί ἄν δέν ζητάει χρήματα εἶναι ἀληθινός προφήτης: «Ἐξερχόμενος δέ ὁ ἀπόστολος μηδέν λαμβανέτω εἰ μή ἄρτον, ἕως οὗ αὐλισθῇ· ἐάν δέ ἀργύριον αἰτῇ ψευδοπροφήτης ἐστίν» (11,6· βλ. καί 11,12). (β) Ἀληθινός πάλι «προφήτης» εἶναι ἐκεῖνος, πού ἡ ζωή του συμφωνεῖ μέ τό κήρυγμά του· ἄν ἄλλα διδάσκει καί ἄλλα πράττει εἶναι «ψευδοπροφήτης»: «Πᾶς προφήτης διδάσκων τήν ἀλήθειαν, εἰ ἅ διδάσκει οὐ ποιεῖ, ψευδοπροφήτης ἐστίν» (11,10).
Ἄς προσευχόμαστε, ἀδελφοί, νά στέλνει ὁ Θεός στήν Ἐκκλησία Του ζηλωτές ἱεροκήρυκες, μέ ἀσκητικότητα καί γνώση τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας, οἱ ὁποῖοι νά περιοδεύουν τήν ἀκατήχητη πατρίδα μας καί νά κηρύττουν μέ θέρμη καρδιᾶς τήν ὀρθόδοξη πίστη, ἔχοντας οἱ ἴδιοι καθαρότητα βίου, ἔτσι, ὅπως τόν θέλει ἡ Διδαχή πού ἑρμηνεύουμε. Τέτοιος ἱεροκήρυκας ἦταν καί εἶναι σέ μᾶς ὁ πολυσέβαστος πατήρ Χρυσόστομος Ζαχαρόπουλος, ὁ ὁποῖος καί στά κρύα τοῦ χειμώνα καί στά λιοπύρια τοῦ καλοκαιριοῦ περιόδευε καί περιοδεύει τήν Γορτυνία μέχρι τήν τελευταία συνοικία αὐτῆς. Τοῦ εὐχόμαστε πολλά τά ἔτη καί χρυσό στεφάνι νά τοῦ δώσει ὁ Κύριος στήν βασιλεία Του τήν ἐπουράνιο. Μέ πόνο ὅμως λέμε ὅτι στούς σημερινούς καιρούς ἐκλείπουν ἀπό τήν Ἐκκλησία μας τοιοῦτοι ἱεροκήρυκες. Ἔτσι ἔγινε καί μέ τόν θεσμό τῶν χαρισματούχων κηρύκων, πού μᾶς μιλάει ἡ Διδαχή, οἱ ὁποῖοι τελικά παρήκμασαν καί ἐξέλιπαν. Ἡ παρακμή δέ τοῦ θεσμοῦ τῶν περιοδευόντων αὐτῶν ἱεροκηρύκων καί ἄλλες ἐκκλησιαστικές ἀνάγκες ἐπέβαλαν νά ἰσχυροποιηθεῖ ἡ μόνιμη ὀργάνωση, δηλαδή ἡ ἐνορία.
3. Τό τελευταῖο κεφάλαιο τῆς Διδαχῆς (κεφ. 16) μιλάει γι᾽ αὐτά πού πρόκειται νά συμβοῦν πρίν ἀπό τήν Δευτέρα Παρουσία τοῦ Χριστοῦ. Οἱ πρῶτοι χριστιανοί ἀνέμεναν μέ πόθο τήν Ἡμέρα αὐτή καί ἔλεγαν συχνά τό σύνθημα: «Μαράν ἀθά» (= Κύριε, ἔλα). Ἡ Ἡμέρα τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἄγνωστη, γι᾽ αὐτό καί πρέπει οἱ χριστιανοί νά εἶναι πάντοτε προσεκτικοί καί ἄγρυπνοι, ἕτοιμοι νά ἔλθει νά τούς παραλάβει ὁ Κύριος στήν Βασιλεία Του (16,1).
Ὅμως, ἄν καί εἶναι ἄγνωστη ἡ ἡμέρα τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, εἶναι γνωστά τά σημεῖα τά ὁποῖα θά προηγηθοῦν αὐτῆς. Κατά τίς παραμονές τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ἡ ἁμαρτία τῶν ἀνθρώπων θά αὐξηθεῖ. Οἱ ἄνθρωποι θά ἀλληλομισοῦνται καί οἱ ψευδοπροφῆτες θά πληθυνθοῦν. Τότε, γιά νά πλανηθοῦν καί οἱ ὀλίγοι πιστοί, πού ἀπέμειναν, θά ἔλθει ὁ Ἀντίχριστος, ὁ «κοσμοπλανής» (βλ. Ἀποκ. 12,9). Γιά νά προκαλέσει δέ τόν θαυμασμό τῶν ἀνθρώπων ὁ Ἀντίχριστος θά κάνει θαύματα (ψευδοθαύματα), ὥστε νά παρασύρει πολλούς, ἀκόμη καί τούς πιστούς καί τούς ἐκλεκτούς, γιά νά τόν προσκυνήσουν (16,3-4). Οἱ πιστοί πραγματικά μέ τήν ἐμφάνιση τοῦ Ἀντιχρίστου θά ὑποβληθοῦν σέ μεγάλη δοκιμασία. Ὅσοι ὑπομείνουν τίς θλίψεις καί κρατήσουν σταθερή τήν πίστη τους στόν Κύριο, αὐτοί θά σωθοῦν (16,5). Τί θά ὠφελήσει, λέει ἡ Διδαχή, ἡ πίστη μας στόν προηγούμενο χρόνο τῆς ζωῆς μας, ἄν δέν φανοῦμε πιστοί τόν καιρό τῆς μεγάλης αὐτῆς δοκιμασίας (16,2);
Γιά τήν σωτηρία τῶν πιστῶν, πού θά πειράζονται ἀπό τόν Ἀντίχριστο, θά ἔλθει ὁ Κύριος γιά νά παραλάβει τά παιδιά Του στήν Βασιλεία Του τήν ἐπουράνιο. Αὐτή εἶναι ἡ Δευτέρα Παρουσία Του. Πρίν ἀπό τήν ἐμφάνισή Του αὐτή θά προηγηθοῦν τά «σημεῖα τῆς ἀληθείας», ὅπως τά λέει ἡ Διδαχή. Αὐτά εἶναι (α) τό σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, (β) ὁ ἦχος τῶν σαλπίγγων καί (γ) ἡ ἀνάσταση τῶν νεκρῶν.
Χριστιανοί μου! Προσευχή καί προσοχή, γιά νά διαφύγουμε τά τεχνάσματα τοῦ Ἀντιχρίστου, πού οἱ πρόδρομοί του εἶναι σέ κάθε ἐποχή. Καί ποιός εἶναι ὁ Ἀντίχριστος; Δέν ξέρουμε νά ποῦμε ἀκριβῶς, γιατί «πολλοί ἀντίχριστοι γεγόνασιν» (Α´ Ἰωάν. 2,18). Τό ἐρώτημα αὐτό τό ἔκαναν στόν ἅγιο Κοσμᾶ τόν Αἰτωλό, ὁ ὁποῖος ἀπάντησε καθαρά: «Ἀντίχριστος εἶναι ὁ Πάπας»! Καί συνέχισε λέγοντας: «Τόν Πάπα νά καταρᾶστε, γιατί αὐτός θά εἶναι ἡ αἰτία (ὅλων τῶν κακῶν)»! Γιά νά μήν παρασυρθοῦμε ἀπό τά τεχνάσματα τοῦ Ἀντιχρίστου τῆς κάθε ἐποχῆς ἡ Διδαχή μᾶς συμβουλεύει νά εἴμαστε «ἐγρήγοροι», ἐναγώνιοι δηλαδή, καί νά συναζόμαστε συχνά στούς Ναούς μας γιά προσευχή παρακαλοῦντες καί συζητοῦντες μεταξύ μας γιά τά συμφέροντα τῶν ψυχῶν μας: «Γρηγορεῖτε ὑπέρ τῆς ζωῆς ὑμῶν... Πυκνῶς δέ συναχθήσεσθε ζητοῦντες τά ἀνήκοντα ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν» (16,1-2)! Αὐτό νά κάνουμε καί ἐμεῖς γιά νά σωθοῦμε.
Μέ πολλές εὐχές,
† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας
γιατί ἦταν ζηλωτές καί, μέ κίνδυνο τῆς ζωῆς τους ἀκόμη, περιόδευαν καί τίς πιό ἀπομακρυσμένες ὀρεινές χριστιανικές Ἐκκλησίες, γιά νά κηρύξουν τόν λόγο τοῦ Θεοῦ. Ἡ Διδαχή αὐτούς τούς ζηλωτές ἱεροκήρυκες τούς ὀνομάζει «προφῆτες» καί γενικά λέγονταν τότε μέ τήν τιμητική ὀνομασία «χαρισματοῦχοι». Κατ᾽ ἀρχήν ἡ Διδαχή λέει στούς χριστιανούς νά ἀγαποῦν αὐτούς πού τούς κηρύττουν τόν λόγο τοῦ Κυρίου, νά τούς θυμοῦνται συχνά καί νά τούς τιμοῦν σάν τόν Ἴδιο τόν Ἰησοῦ Χριστό: «Τέκνον μου – λέγει τό κείμενο – τοῦ λαλοῦντος σοι τόν λόγον τοῦ Θεοῦ μνησθήσῃ νυκτός καί ἡμέρας, τιμήσεις δέ αὐτόν ὡς Κύριον» (4,1). Καί ἀκόμη ἡ Διδαχή λέγει στούς χριστιανούς, ἀπό ἀγάπη στούς «προφῆτες» καί «χαρισματούχους» αὐτούς ἱεροκήρυκες καί γιά θεραπεία τῶν ἀναγκῶν τους, νά τούς φιλοξενοῦν, ἀκόμη δέ καί νά τούς φιλοδωροῦν καί νά τούς δίνουν τήν «ἀπαρχή» τῶν ὑπαρχόντων τους (13,3). «Ὡσαύτως κεράμιον οἴνου ἤ ἐλαίου ἀνοίξας τήν ἀπαρχήν, λαβών δός τοῖς προφήταις» (13,6).
2. Συνέβαινε ὅμως, ἀγαπητοί μου, μερικοί ἱεροκήρυκες νά ἐκμεταλλεύονται τόν σεβασμό καί τήν ἀγάπη τῶν χριστιανῶν καί νά περιέρχονται τίς ἐπαρχίες γιά φιλοξενία καί γιά πλουτισμό. Αὐτούς ἡ Διδαχή δέν τούς λέει «προφῆτες» ἀλλά «ψευδοπροφῆτες»! Δίνει δέ στήν συνέχεια δύο τρόπους πῶς νά ξεχωρίζουν τούς γνήσιους «προφῆτες» ἀπό τούς «ψευδοπροφῆτες». (α) Ἄν ὁ ἱεροκήρυκας εἶναι λιτοδίαιτος καί ἄν δέν ζητάει χρήματα εἶναι ἀληθινός προφήτης: «Ἐξερχόμενος δέ ὁ ἀπόστολος μηδέν λαμβανέτω εἰ μή ἄρτον, ἕως οὗ αὐλισθῇ· ἐάν δέ ἀργύριον αἰτῇ ψευδοπροφήτης ἐστίν» (11,6· βλ. καί 11,12). (β) Ἀληθινός πάλι «προφήτης» εἶναι ἐκεῖνος, πού ἡ ζωή του συμφωνεῖ μέ τό κήρυγμά του· ἄν ἄλλα διδάσκει καί ἄλλα πράττει εἶναι «ψευδοπροφήτης»: «Πᾶς προφήτης διδάσκων τήν ἀλήθειαν, εἰ ἅ διδάσκει οὐ ποιεῖ, ψευδοπροφήτης ἐστίν» (11,10).
Ἄς προσευχόμαστε, ἀδελφοί, νά στέλνει ὁ Θεός στήν Ἐκκλησία Του ζηλωτές ἱεροκήρυκες, μέ ἀσκητικότητα καί γνώση τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας, οἱ ὁποῖοι νά περιοδεύουν τήν ἀκατήχητη πατρίδα μας καί νά κηρύττουν μέ θέρμη καρδιᾶς τήν ὀρθόδοξη πίστη, ἔχοντας οἱ ἴδιοι καθαρότητα βίου, ἔτσι, ὅπως τόν θέλει ἡ Διδαχή πού ἑρμηνεύουμε. Τέτοιος ἱεροκήρυκας ἦταν καί εἶναι σέ μᾶς ὁ πολυσέβαστος πατήρ Χρυσόστομος Ζαχαρόπουλος, ὁ ὁποῖος καί στά κρύα τοῦ χειμώνα καί στά λιοπύρια τοῦ καλοκαιριοῦ περιόδευε καί περιοδεύει τήν Γορτυνία μέχρι τήν τελευταία συνοικία αὐτῆς. Τοῦ εὐχόμαστε πολλά τά ἔτη καί χρυσό στεφάνι νά τοῦ δώσει ὁ Κύριος στήν βασιλεία Του τήν ἐπουράνιο. Μέ πόνο ὅμως λέμε ὅτι στούς σημερινούς καιρούς ἐκλείπουν ἀπό τήν Ἐκκλησία μας τοιοῦτοι ἱεροκήρυκες. Ἔτσι ἔγινε καί μέ τόν θεσμό τῶν χαρισματούχων κηρύκων, πού μᾶς μιλάει ἡ Διδαχή, οἱ ὁποῖοι τελικά παρήκμασαν καί ἐξέλιπαν. Ἡ παρακμή δέ τοῦ θεσμοῦ τῶν περιοδευόντων αὐτῶν ἱεροκηρύκων καί ἄλλες ἐκκλησιαστικές ἀνάγκες ἐπέβαλαν νά ἰσχυροποιηθεῖ ἡ μόνιμη ὀργάνωση, δηλαδή ἡ ἐνορία.
3. Τό τελευταῖο κεφάλαιο τῆς Διδαχῆς (κεφ. 16) μιλάει γι᾽ αὐτά πού πρόκειται νά συμβοῦν πρίν ἀπό τήν Δευτέρα Παρουσία τοῦ Χριστοῦ. Οἱ πρῶτοι χριστιανοί ἀνέμεναν μέ πόθο τήν Ἡμέρα αὐτή καί ἔλεγαν συχνά τό σύνθημα: «Μαράν ἀθά» (= Κύριε, ἔλα). Ἡ Ἡμέρα τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἄγνωστη, γι᾽ αὐτό καί πρέπει οἱ χριστιανοί νά εἶναι πάντοτε προσεκτικοί καί ἄγρυπνοι, ἕτοιμοι νά ἔλθει νά τούς παραλάβει ὁ Κύριος στήν Βασιλεία Του (16,1).
Ὅμως, ἄν καί εἶναι ἄγνωστη ἡ ἡμέρα τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, εἶναι γνωστά τά σημεῖα τά ὁποῖα θά προηγηθοῦν αὐτῆς. Κατά τίς παραμονές τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ἡ ἁμαρτία τῶν ἀνθρώπων θά αὐξηθεῖ. Οἱ ἄνθρωποι θά ἀλληλομισοῦνται καί οἱ ψευδοπροφῆτες θά πληθυνθοῦν. Τότε, γιά νά πλανηθοῦν καί οἱ ὀλίγοι πιστοί, πού ἀπέμειναν, θά ἔλθει ὁ Ἀντίχριστος, ὁ «κοσμοπλανής» (βλ. Ἀποκ. 12,9). Γιά νά προκαλέσει δέ τόν θαυμασμό τῶν ἀνθρώπων ὁ Ἀντίχριστος θά κάνει θαύματα (ψευδοθαύματα), ὥστε νά παρασύρει πολλούς, ἀκόμη καί τούς πιστούς καί τούς ἐκλεκτούς, γιά νά τόν προσκυνήσουν (16,3-4). Οἱ πιστοί πραγματικά μέ τήν ἐμφάνιση τοῦ Ἀντιχρίστου θά ὑποβληθοῦν σέ μεγάλη δοκιμασία. Ὅσοι ὑπομείνουν τίς θλίψεις καί κρατήσουν σταθερή τήν πίστη τους στόν Κύριο, αὐτοί θά σωθοῦν (16,5). Τί θά ὠφελήσει, λέει ἡ Διδαχή, ἡ πίστη μας στόν προηγούμενο χρόνο τῆς ζωῆς μας, ἄν δέν φανοῦμε πιστοί τόν καιρό τῆς μεγάλης αὐτῆς δοκιμασίας (16,2);
Γιά τήν σωτηρία τῶν πιστῶν, πού θά πειράζονται ἀπό τόν Ἀντίχριστο, θά ἔλθει ὁ Κύριος γιά νά παραλάβει τά παιδιά Του στήν Βασιλεία Του τήν ἐπουράνιο. Αὐτή εἶναι ἡ Δευτέρα Παρουσία Του. Πρίν ἀπό τήν ἐμφάνισή Του αὐτή θά προηγηθοῦν τά «σημεῖα τῆς ἀληθείας», ὅπως τά λέει ἡ Διδαχή. Αὐτά εἶναι (α) τό σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, (β) ὁ ἦχος τῶν σαλπίγγων καί (γ) ἡ ἀνάσταση τῶν νεκρῶν.
Χριστιανοί μου! Προσευχή καί προσοχή, γιά νά διαφύγουμε τά τεχνάσματα τοῦ Ἀντιχρίστου, πού οἱ πρόδρομοί του εἶναι σέ κάθε ἐποχή. Καί ποιός εἶναι ὁ Ἀντίχριστος; Δέν ξέρουμε νά ποῦμε ἀκριβῶς, γιατί «πολλοί ἀντίχριστοι γεγόνασιν» (Α´ Ἰωάν. 2,18). Τό ἐρώτημα αὐτό τό ἔκαναν στόν ἅγιο Κοσμᾶ τόν Αἰτωλό, ὁ ὁποῖος ἀπάντησε καθαρά: «Ἀντίχριστος εἶναι ὁ Πάπας»! Καί συνέχισε λέγοντας: «Τόν Πάπα νά καταρᾶστε, γιατί αὐτός θά εἶναι ἡ αἰτία (ὅλων τῶν κακῶν)»! Γιά νά μήν παρασυρθοῦμε ἀπό τά τεχνάσματα τοῦ Ἀντιχρίστου τῆς κάθε ἐποχῆς ἡ Διδαχή μᾶς συμβουλεύει νά εἴμαστε «ἐγρήγοροι», ἐναγώνιοι δηλαδή, καί νά συναζόμαστε συχνά στούς Ναούς μας γιά προσευχή παρακαλοῦντες καί συζητοῦντες μεταξύ μας γιά τά συμφέροντα τῶν ψυχῶν μας: «Γρηγορεῖτε ὑπέρ τῆς ζωῆς ὑμῶν... Πυκνῶς δέ συναχθήσεσθε ζητοῦντες τά ἀνήκοντα ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν» (16,1-2)! Αὐτό νά κάνουμε καί ἐμεῖς γιά νά σωθοῦμε.
Μέ πολλές εὐχές,
† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας
